De wonderlijke wereld van muziek

Na het overlijden van Prince ontstond een discussie over de definitie van goede muziek. Kennelijk is het en vogue om van Bowie te houden en niet salonfähig om om Prince te rouwen. Echter, kan je muziek objectief waarderen? Muziek is meer dan een wiskundig bepaald ritme met herhaling van toonladders.

Voor de toehoorder draait het vooral om gevoel en emotie. Muziek werkt op ons gemoed en daarom wil je soms een specifiek lied bij je stemming horen. Muziek zit vol betekenis, al is die voor ieder verschillend. Verder is de kans groot dat muzieksmaak iets zegt over persoonlijkheid. En maak je zelf muziek, dan heeft dat effect op je welzijn en sociale intellect.

Muziek is zonder meer heel belangrijk in mijn leven. Daarom wil ik eens uitgebreid ingaan op dit fenomeen.

Objectief gezien goede muziek
Het verschil tussen vals en zuiver zingen is voor de meesten van ons wel duidelijk.
En je merkt het gauw wanneer een artiest zijn instrument niet beheerst of geen ritme kan houden. Let je op de melodie, dan wordt het lastiger. Een nummer kan goed in het gehoor liggen of net niet lekker lopen naar je smaak. Bepaalde artiesten kiezen doelbewust voor een afwijkend ritme als kunstvorm. In andere culturen kan dat volkomen normaal zijn. Het is maar waar je van houdt en wat je gewend bent.

Soorten muziek
Gelukkig vind je altijd wel iets van je gading, uit welk milieu je ook komt. Denk aan:
pop, rock, heavy metal, ska, dance, trance, techno, country, jazz, blues, soul, latin, reggae, hiphop, klassiek, oude muziek, ambient, lounge, folk- en wereldmuziek. Vocaal of instrumentaal. Binnen elk genre valt er nog zoveel meer te horen.

Invloed op gemoedstoestand en welzijn
Volgens onderzoeker Dick Swaab stimuleert muziek meerdere hersengebieden. Het raakt de delen die te maken hebben met leren, beloning, emoties, motoriek, de hormoonspiegel en de bloeddruk. Luisteren naar je favoriete muziek vermindert pijn en verlaagt het aantal stresshormonen. Muziek werkt vooral ontspannend wanneer er veel herhaling in zit, en cycli die tien seconden duren. Dergelijke cycli hoor je bijvoorbeeld in de Negende Symfonie van Beethoven.

Op Koningsdag kwam ik eerst bij een podium met dance en daarna bij een podium met techno. Dance doet precies wat de naam aangeeft. Door tempo, toonhoogtes en melodie krijg je vanzelf zin om te dansen. Ben je er ontvankelijk voor, dan kan je gewoon niet stil blijven staan. Vrolijk, huppelend, zwierig, zwevend beweeg je synchroon mee op de muziek.

Techo/rave heeft juist een negatieve uitwerking. De keiharde beat dringt door mijn ingewanden. Het ritme loopt zo ongelijk met mijn hartslag, dat mijn hart van slag raakt. En het geluid klinkt zo afgrijselijk dat ik er fysiek onpasselijk van word. I feel my flesh crawl. Mijn hersenen blokkeren en geven slechts aan: wegwezen! Gruwelend loop ik er vandaan.

Kortom, muziek doet wat met je. Hoe dat precies in onze hersenen werkt, legt neuro- psycholoog Erik Scherder uit.

Muziek voor elke stemming
Ben je in een vrolijke bui, dan heb je vast geen zin in The end van de Doors. (Hoewel dat één van hun beste nummers is.) Heb je net de crematieplechtigheid van een dierbare bijgewoond, dan verdraag je Walking on sunshine van Katrina & The Waves minder goed. Meestal wil je iets passends horen.

Maar muziek kan dus ook andersom werken. Toen ik jaren geleden niet kon slapen voor  mijn motorrijexamen, zette ik Susan Vega op. Want haar liedjes hebben een kalmerende invloed op mijn stemming. Muziek kan troost bieden, je blijdschap weergeven, je woede kanaliseren en je dag opvrolijken. In moeilijke omstandigheden biedt muziek ontspanning en houvast.

Ontwikkeling van mijn muzieksmaak
In de loop der jaren is mijn muziekvoorkeur geleidelijk veranderd. Sommige genres vielen na verloop van tijd af, anderen kwamen er later bij. Bepaalde genres en artiesten blijken voor altijd te zijn. De muziek die we ruwweg tussen ons 15de en 25ste levensjaar horen, blijft ons het meest bij. In die periode worden we volwassen en komt onze smaak tot wasdom.

Muziek in de pre-vormingsfase
Ze zeggen dat je smaak mede wordt bepaald door wat je familie en vrienden goed vinden. Mijn vroegste herinnering is een bandrecorderband die bij ons thuis werd gedraaid. Daarop stonden hits uit de jaren veertig – zestig. Zoals liedjes van Petula Clark, Glen Miller, de Beatles, Simon & Garfunkel, de Beach Boys en Frank Sinatra. Mijn vader hield van Edith Piaf en mijn moeder vond Mexico van de Les Humphries Singers leuk. Een schoolvriendin was fan van Donny Osmond en mijn zus van de Rolling Stones.

Kortom, een allegaartje. Ik weet niet meer precies wat ik toen het beste vond. Een deel van de muziek uit mijn kinderjaren waardeerde ik eigenlijk pas later. In ieder geval lagen de Beatles en soulmuziek goed in het gehoor. Terugkijkend zie ik in oude top-100-lijsten veel platen staan die ik nog steeds graag hoor.

Disco in de puberteit
Mijn pubertijd viel samen met de hoogtijdagen van disco. Daar zat veel bagger tussen, maar ook prima geluid. Saturday Night Fever en Grease moest ik zien. Net als mensen in die films, leefde ik toe naar dansen in het weekend. Ik bezocht rond 1980 vaak een discotheek in Scheveningen. Daar draaiden ze onder meer Pick up the pieces van de Average White Band en Funky town van Lipps Inc.

Nog altijd vind ik I feel love (extended version) van Donna Summer een heerlijke plaat. Toch was er in die jaren zoveel meer: Status Quo, KC & the Sunshine Band, ABBA, Santana, Queen, Madness, Blondie en Ian Dury. Plus iemand van een heel andere orde: Kate Bush met haar betoverende liedjes. Als puber wil je vooral muziek horen die past bij (heftige) emoties.

Punk als filosofie
Wellicht als tegenbeweging, kwam toen ook punk op. Disco was burgerlijk. Punk was anarchistisch, anti bijna alles en zo rauw mogelijk. Ik kwam jong van school en kreeg een baan bij een braaf accountantsbureau. Maar stiekem kon ik die punkbeweging wel waarderen en vond ik de uitdossingen mooi. Alleen was ik toen zo gewoon dat ik daar onmogelijk aansluiting bij had kunnen vinden. Jammer. Een paar van mijn leukste voormalige collega’s, zijn ex-punkers. Zij woonden in een kraakpand en toerden ooit door Amerika in een afgeragde auto waarvan de bestuurdersdeur met touw vastzat. Want muziek, daar horen een filosofie, leefwijze en kledingstijl bij.

De omwenteling
In mijn leven was 1983 een jaar van omwenteling. Feitelijk ging toen het Raam Open.
De top 100 weerspiegelt de diversiteit aan stromingen in die periode: Food for thought (live) van UB40, 99 Luftbalons van Nena, Stiekem gedanst van Toontje Lager, Blue Monday van New Order, Dolce Vita van Ryan Paris, Every breath you take van The Police en Owner of a lonely heart van Genesis. Het gaat van reggae, Nederpop, new wave en zorgeloze zomer hits naar de diepere lagen van rock en pop. 1983 is ook het jaar waarin Sweet Dreams van de Eurythmics uitkwam. Een iconisch nummer dat voor eeuwig verbonden blijft met een motortocht door Australië. Maar dat was later.

Stevige rock en popmuziek
Vervolgens kwam U2 megagroot in beeld. Zeg je jaren tachtig, dan zeg je massale stadionconcerten. Eindelijk schudde ik disco van mij af en begon het tijdperk van de (stevige) rock en popmuziek. Dat bracht heel wat klassiek geworden platen voort. Terwijl ik dit schrijf, is Say you will van Foreigner op de radio.

U2 ArenaAlsof ik wat in te halen had, bezocht ik optredens van veel groten der aarde. Zoals: U2, Simple Minds, Rolling Stones, David Bowie, Dire Straits, Prince, INXS, Bruce Springsteen, R.E.M., UB40, The Waterboys, Tina Turner, Queen, Big Country, Clannad en Marillion. Bij zo’n concert zag je niet alleen je favoriete band. Het was tegelijk een ontmoetingsplaats voor gelijkgestemde fans. Ik bewaar vooral goede herinneringen aan de Kuip. Wie zat er nog meer in de U2-Express van de NS?

U2 ArenaWereldmuziek als ontdekkingsreis
De afgelopen decennia bezocht ik vertolkers van wereldmuziek uit alle windstreken. Dat is logisch, want ik reisde vaak naar exotische oorden waar je lokale muziek hoorde. Zo bezocht ik het vierjaarlijkse Pacific Arts festival. Daar komen bevolkingsgroepen uit de hele Stille-Zuidzeeregio samen. Elke bevolkingsgroep ontwikkelde zijn eigen muzieksoort.

Waarschijnlijk bepaalt cultuur deels wat je mooi vind of niet. Oosterse en Afrikaanse muziek hebben andere toonladders en ritmes dan we in het westen gewend zijn. En sommige mensen beschouwen het gekweel van een Chinese diva als kattengejank.

Bij wereldmuziek hoor je vooral akoestische instrumenten. Het kan ontroerend puur klinken en in alle eenvoud wonderbaarlijk mooi zijn. Als aanvulling op alle westerse geluiden, vind ik dat verrijkend. Bovendien brengt wereldmuziek ons dichter bij onze wortels.

Zo heb je Franse chansons die herinneren aan het idyllische platteland uit de jaren zeventig. Of Ierse muziek die je in een knusse pub hoort terwijl het buiten regent. Bepaalde klanken leiden naar andere werelddelen, zoals van Te Vaka, een Polynesische band. Desgewenst haal je het geluid van een warme feestavond op het Afrikaanse continent in huis. Verder kom je gemixte invloeden tegen. Denk aan cajun. Dat is muziek uit vroeger tijden van Franse immigranten in de Amerikaanse staat Louisiana.

Dan is er nog de categorie wereldmuziek die recht door hart en ziel gaat. Een vertolker daarvan is de Tunesische oedspeler Anouar Brahem. Hij maakt een culturele mix die wonderlijk sprookjesachtig klinkt. Ik kan er allerlei taferelen bij fantaseren. Havens bijvoorbeeld, een warme zondagochtend in een klein Frans dorp. Of de boulevard van Beiroet, toen die stad nog het Parijs van het Midden-Oosten was. Dit is het soort muziek dat een compleet verhaal uitbeeldt. Hiervoor kan een ballet of film worden geschreven.

Bij wereldmuziek sluimeren altijd culturele en omgevingselementen door. Vaak hoort deze muziek bij religieuze rituelen, seizoenen of specifieke situaties. De rust van het levens- ritme, de weidsheid van het landschap, de nabijheid van de zee, een geïdealiseerde traditionele tegenstelling tussen man en vrouw (krachtig – liefelijk), het tempo van peddels in een roeiboot, de hoefstap van een paard. Overigens beschouw ik de vertrouwde riedels van een merel in mijn tuin ook als muziek.

Muziek als tijdperk
Een muziekstuk wordt mede gevormd door de tijd waarin het wordt gemaakt. Waar zouden wij naar hebben geluisterd als we in het jaar 1870 waren geboren, of in 1450?
In 1450 werden teksten en toonladders eerder door kerk en koningshuis bepaald, dan door de gewone man op straat. Althans, wanneer je kijkt naar de muziekstukken die onze eeuw hebben gehaald.

In 1870 zongen mensen vast ritmische liedjes passend bij hun eentonige werk op het land of in de fabriek. Ik zou willen horen welke deuntjes toen favoriet waren. Luisterden arbeiders toen ook naar klassieke muziek? Of waren volksmuziek en liedjes uit toneel- voorstellingen beter bekend? In tijden van oorlog had je marsliederen. Bij de eerste bewegende beelden op het witte doek verscheen filmmuziek. En met de opkomst van computers ontstond de elektronische pop van Kraftwerk en Jean-Michel Jarre.

Klassieke muziek
Ter kennismaking bezocht ik enkele jaren geleden een serie korte lunchconcerten met klassieke muziek. Ik kende wel de Bolero, maar verder was mijn kennis beperkt. Veel liefhebbers van klassieke muziek maken daarmee via hun opvoeding kennis. Ik ging pas rond mijn vijftigste op ontdekking.

Nu weet ik ongeveer welke componisten muziek naar mijn smaak maken. Het zijn er vrij weinig. Meestal vind ik klassieke muziek gekunsteld klinken. Alsof alles in een strak keurslijf moet passen. Die stukken werden geschreven voor een elite met een leefwijze die ver van mij af staat. Relatief recenter werk van Rachmaninoff, Debussy en vooral Erik Satie waardeer ik wel.

Het belang van de songtekst
De betekenis van een lied ontgaat mij nogal eens. Ik scheid klank en woord als ik naar muziek luister. Enkele losse zinnen of woorden komen wel binnen, maar ik doe er weinig mee. Want de melodie vind ik belangrijker. Toch snap ik dat veel mensen liedjes mooi vinden vanwege de manier waarop een artiest een onderwerp bezingt. Vaak valt zo’n tekst extra op als een onderwerp je bovengemiddeld boeit. Maar blokkeer je de inhoud, dan kan je daar zelf invulling aan geven. Voor mij ondersteunt en versterkt muziek het vermogen om te kunnen fantaseren.

Fantasy
Erik Satie, Anouar Brahem, Susan Vega, Clannad en een legende als Kate Bush passen allemaal in dezelfde stroming. Namelijk die van de romantiek. Daarmee kom ik tot de kern van wat muziek voor mij is. Een zeer effectief middel om bij weg te dromen. Dat kan bij Marillion, Coldplay, Prince, en een nummer als Sweet Dreams. Afhankelijk van mijn gemoedstoestand spreekt zelfs punk tot de verbeelding.

Persoonlijke ontwikkeling en muziek
Iemand die van verschillende soorten muziek houdt, is vast breed geïnteresseerd en avontuurlijk ingesteld. Iemand die slechts een enkele subcategorie van een muziekgenre wil horen, is mogelijk beperkter in zijn kijk op de wereld. Dit veronderstel ik, maar wellicht zit er een kern van waarheid in.

Zelf muziek maken, schijnt helemaal goed te zijn. Volgens onderzoek ontstaat er dan een sterkere verbinding tussen je linker- en rechterhersenhelft. Dankzij musiceren word je een socialer mens. Dat komt omdat je spraak en intellect beter verbonden raken met je gevoel. Misschien moet ik mij toch eens aanmelden bij een shantykoor.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s